نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• روح الله صیادی نژاد ¹
• زینب رحیمی مقدم ²

¹ دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

² دانشجوی دوره دکتری دانشگاه کاشان

چکیده

تحلیل گفتمان شاخه‌ای از زبان‌شناسی است که به بررسی زبان در بستر اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد. در تحلیل گفتمان، هدف فقط فهم واژه‌ها نیست، بلکه کشف قدرت، ایدئولوژی و روابط پنهان در پسِ گفتار است. تحلیل گفتمان نشان می‌دهد چگونه زبان می‌تواند ابزار سلطه، مقاومت یا اقناع باشد. این رویکرد با ترکیب زبان‌شناسی، جامعه‌شناسی و فلسفه، به مطالعه معنا در تعاملات واقعی انسان‌ها می‌پردازد. در تحلیل گفتمان، متن به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه زمینه، گوینده، مخاطب و هدف گفتار نیز اهمیت دارد. تحلیل گفتمان سطحی فراتر از تحلیل صرفاً زبانی دارد؛ یعنی بررسی می‌کند که هر کنش گفتاری در متن و موقعیت خاص خود چه تأثیری بر روابط قدرت، هویت و معنا می‌گذارد. بنابراین، نگارندگان برآنند با هدف بازنمایی قدرت در سخنرانیِ سیاسیِ سید حسن نصرالله پیرامون دهمین سالگرد پیروزی در جنگ تموز با رویکرد کیفی و روش توصیفی - تحلیلی به تطبیق نظریه کنش‌های گفتاریِ بر سخنرانی ایشان بپردازند. از این رو، جمع‌آوری داده‌ها با انتخاب نمونه‌های عینی بر مبنای مطالعات الکترونیکی بوده‌است. نتایج تحقیق حکایت از آن دارد که کنش‌های اظهاری و کنش‌های تعهدی به ترتیب بیشترین و کمترین بسامد را در این سخنرانی به خود اختصاص داده‌اند. کنش‌های گفتاری ترغیبی نصرالله با زبان دعوت، تشویق و گاه هشدار، مخاطبان خود را به ایستادگی، وحدت و مقاومت فرا می‌خواند. نوع کنش‌ها برانگیختن عزم جمعی و استمرار گفتمان مقاومت است. با کنش‌های عاطفی خود، پیوند عاطفی میان رهبر و ملت را تقویت کرده و گفتمان را انسانی‌تر می‌سازد، نصرالله با ترکیب هوشمندانه‌ی کنش‌های ترغیبی، التزامی، اظهاری، بیانی و اعلامی، گفتمانی می‌سازد که همزمان عقلانی، عاطفی و ایدئولوژیک است و در خدمت تثبیت هویت مقاومت قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

• سید حسن نصرالله
• کنش گفتاری
• گفتمان سیاسی
• قدرت
• جنگ تموز

عنوان مقاله [العربیة]

تمثیل القوّة فی خطاب السیّد حسن نصر الله استنادًا إلى نظریّة الأفعال الکلامیّة.

نویسندگان [العربیة]

• روح الله صیادی نجاد ¹
• زینب رحیمی مقدم ²

¹ أستاذ مشارک فی قسم اللغة العربیة وآدابها، جامعة کاشان، کاشان، إیران.

² مرشحة الدکتوراه بجامعة کاشان

چکیده [العربیة]

تحلیلُ الخطاب فرعٌ من فروع اللسانیّات یَعنَى بدراسة اللغة فی سیاقها الاجتماعیّ والثقافیّ. وفی تحلیل الخطاب لا یقتصر الهدف على فهم الألفاظ فحسب، بل یتجاوز ذلک إلى الکشف عن القوّة والأیدیولوجیا والعلاقات الخفیّة الکامنة وراء الخطاب. یُبیّن تحلیل الخطاب کیف یمکن للّغة أن تکون أداةً للهیمنة أو المقاومة أو الإقناع. ویعتمد هذا المنهج على الجمع بین اللسانیّات وعلم الاجتماع والفلسفة لدراسة المعنى فی التفاعلات الإنسانیّة الواقعیّة. وفی تحلیل الخطاب لا یکون النصّ وحده کافیًا، بل تُؤخذ فی الاعتبار الظروف والسیاق والمتکلّم والمخاطَب وهدف الخطاب أیضًا. یتجاوز تحلیل الخطاب مستوى الدراسة اللغویّة البحتة، إذ یبحث فی تأثیر کلّ فعلٍ کلامیّ فی سیاقه النصّیّ والموقفیّ على علاقات القوّة والهویّة والمعنى. وانطلاقًا من ذلک، یحاول الباحثان فی هذه الورقة البحثیّة اتباع المنهج الوصفیّ التحلیلیّ لدراسة الأفعال الکلامیّة فی الخطاب السیاسیّ للسید حسن نصر الله بمناسبة الذکرى العاشرة للانتصار فی حرب تمّوز. وتشیر نتائج البحث إلى أنّ الأفعال الإخباریّة (الإظهاریّة) والأفعال الالتزامیّة جاءت على التوالی فی أعلى وأدنى نسبة من التکرار فی هذا الخطاب. وقد استخدم نصر الله الأفعال الکلامیّة الترغیبیّة من دعوةٍ وتشجیعٍ وأحیانًا تحذیرٍ لحثّ الجماهیر على الصمود والوحدة والمقاومة، وهی أفعال تهدف إلى استنهاض العزم الجماعیّ واستمرار خطاب المقاومة. کما أنّه من خلال أفعاله العاطفیّة یعزّز الرابطة الوجدانیّة بین القائد والأمّة ویجعل الخطاب أکثر إنسانیّة. وبمزجه الذکیّ بین الأفعال الترغیبیّة والالتزامیّة والإخباریّة والعاطفیّة والإعلانیّة، یبنی نصر الله خطابًا عقلانیًّا وعاطفیًّا وأیدیولوجیًّا فی آنٍ واحد، یخدم تثبیت هویّة المقاومة وترسیخها.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

• السیّد حسن نصر الله
• الفعل الکلامیّ
• الخطاب السیاسیّ
• القوّة
• حرب تمّوز