نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
ادبیات مقاومت یکی از برجستهترین شکلهای بیان انسانی است که با مصائب سیاسی و اجتماعی درگیر میشود؛ ادبیاتی که تنها به تصویر رنج بسنده نمیکند، بلکه در شکلدهی به آگاهی جمعی و تثبیت ارزشهای مبارزاتی نقش دارد. در این چارچوب، شاعر نقشی محوری ایفا میکند؛ زیرا شعر او از سطح زیباییشناختی فراتر رفته و به ابزاری برای مقاومت فکری و فرهنگی بدل میشود که دغدغههای جمعی را بازتاب میدهد و از مسائل سرنوشتساز دفاع میکند. از سوی دیگر، شیوهها و سازوکارهای مقاومت از نویسندهای به نویسندهٔ دیگر متفاوت است؛ چرا که مقاومت کنشی با مرزهای ثابت نیست و هر انسان با ابزارهای بیانی خود به آن دست میزند. بر همین اساس، این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی جلوههای مقاومت در دیوان «وصیتِ کودک فلسطینی» اثر شاعر معاصر عراقی، مرتضی التمیمی، میپردازد و با تمرکز بر نمادها و تصاویر شعری، بازنمایی رنج کودک فلسطینی را در چارچوب ادبیات مقاومت تحلیل میکند.
یافتهها نشان میدهد که گفتمان شعریِ مقاومِ التمیمی بر چهار بُعد درهمتنیده استوار است: تأکید بر هویت از طریق نمادهای زندگی و میراث فرهنگی و دینی؛ جاودانهسازی شهادت با تصویر شهید بهمثابه نماد پایداری؛ بهرهگیری از طنز انتقادی برای افشای تناقضهای گفتمانهای سیاسی و دینی مسلط؛ و تثبیت امید بهعنوان نیرویی معنوی در مسیر رهایی. همچنین متن، رنج کودک فلسطینی را از تجربهای فردی به نمادی جمعی ارتقا میدهد و دیوان را به پروژهای فرهنگیِ مقاوم بدل میسازد که به بازسازی هویت و شکلگیری آگاهی جمعی میانجامد
کلیدواژهها
عنوان مقاله [العربیة]
مظاهر أدب المقاومة فی دیوان "وصیة طفل فلسطینی" للشاعر العراقی مرتضی التمیمی
نویسندگان [العربیة]
- رسول بلاوی 1
- سجاد سلامات 2
- عاطفه سعدونی 2
- زینب علیبور سعیدی 2
- زینب نیسی زاده 2
- رقیه عساکره 2
1 أستاذ فی قسم اللغة العربیة وآدابها، جامعة شهید تشمران أهواز، أهواز، إیران
2 طالب ماجستیر، قسم اللغة العربیة وآدابها، جامعة شهید تشمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده [العربیة]
یُعد الأدب المقاوم من أبرز أشکال التعبیر الإنسانی الذی یتفاعل مع المآسی السیاسیة والاجتماعیة، حیث لا یکتفی بتصویر المعاناة، بل یسهم فی بلورة الوعی الجمعی وتثبیت القیم النضالیة. وفی هذا الإطار، یضطلع الشاعر بدور محوری، إذ تتجاوز قصیدته البعد الجمالی لتتحول إلى وسیلة مقاومة فکریة وثقافیة، تعبّر عن هموم الجماعة وتسهم فی الدفاع عن قضایاها المصیریة. کما أنّ أفعال المقاومة وآلیاتها تختلف وتتنوع من أدیب إلى آخر، تبعًا لکون المقاومة فعلًا غیر محدد بحدود ثابتة، إذ یقاوم کلّ إنسان بما یمتلکه من أدوات تعبیریة. وانطلاقًا من ذلک، سعى هذا البحث، المعتمد على المنهج الوصفی–التحلیلی، إلى دراسة ملامح المقاومة فی دیوان «وصیة طفل فلسطینی» للشاعر العراقی المعاصر مرتضى التمیمی، مع الترکیز على تحلیل الرموز الفنیة والصور الشعریة الموظَّفة فی التعبیر عن معاناة الطفل الفلسطینی ضمن سیاق أدب المقاومة. وقد أظهرت نتائج البحث أن الخطاب الشعری المقاوم للتمیمی ینهض على أربعة أبعاد رئیسیة متداخلة: تأکید الهویة عبر التمسک برموز الحیاة والموروث الثقافی والدینی، وتخلید الشهادة بتصویر الشهید کأیقونة للصمود، واستثمار السخریة الناقدة لفضح التناقض فی الخطابات السیاسیة والدینیة السائدة، وترسیخ الأمل کمحرک معنوی دافع نحو التحرر. کما حول النص معاناة الطفل الفلسطینی من حیز الفردی إلى رمز جماعی یجسد ذاکرة الأمة وصمودها، محوّلاً الدیوان من مجرد شهادة شعریة إلى مشروع ثقافی مقاوم یعید بناء الهویة ویصوغ وعیاً جمعیاً جدیداً، ویؤکد قدرة الخطاب الشعری على أن یکون فعلاً مقاوماً فاعلاً فی إطار المقاومة الثقافیة الشاملة.
کلیدواژهها [العربیة]
- الشعر العراقی المعاصر
- ملامح المقاومة
- مرتضى التمیمی
- دیوان "وصیة طفل فلسطینی"
)