نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استایار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد گرایش ادبیات پایداری دانشگاه تبریز
چکیده
ادبیات پایداری یکی از مهمترین عرصههای بازنمایی تجربهٔ مقاومت، ستمستیزی و هویت جمعی در جوامع مواجه با بحران، سرکوب و بیعدالتی است. در این نوع ادبیات، شاعر یا نویسنده بهمنظور انتقال غیرمستقیم مفاهیم سیاسی و اجتماعی، بهطور گسترده از زبان نمادین بهره میگیرد. نمادها در این گفتمان نهتنها نقش زیباییشناختی دارند، بلکه ابزاری مؤثر برای تثبیت ارزشها، تولید معنا و پیوند حال با حافظهٔ تاریخی بهشمار میآیند. با وجود اهمیت این موضوع، بررسی نماد در ادبیات پایداری غالباً بهصورت پراکنده و توصیفی انجام شده و کمتر نگاهی ساختارمند بر آن حاکم بوده است. هدف مقالهٔ حاضر، تحلیل نظامند نمادها در ادبیات پایداری برخی ملل عربی و ایران است. این پژوهش با روش توصیفی– تحلیلی و بر اساس تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. نمونههای منتخب از متون شعری ادبیات پایداری معاصر مبنای بررسی قرار گرفته و نمادها بر پایهٔ ماهیت، کارکرد و بار معنایی آنها استخراج، طبقهبندی و تحلیل شدهاند. در این مقاله، تلاش شده است روابط درونی نمادها و منطق گفتمانی حاکم بر کاربرد آنها تبیین شود. نتایج پژوهش نشان میدهد که نمادهای انسانی بیشتر برای برجستهکردن هویت و باورها به کار میروند و مفاهیمی چون پایداری، ازجانگذشتگی و همراهی جمعی را بازتاب میدهند؛ در مقابل، نمادهای غیرانسانی، بهویژه حیوانات و عناصر طبیعی، با کاربرد گستردهتر، ابزار اصلی نمایش رویارویی میان مقاومت و سلطه هستند.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [العربیة]
توظیف الرمزیة فی خطاب أدب المقاومة فی بعض المجتمعات العربیة والإیرانیة
نویسندگان [العربیة]
- مهدی رمضانی 1
- Parisa Aghdami 2
- مریم شریفی 2
1 أستاذ مساعد، قسم اللغة والفارسیة وآدابها، جامعة تبریز، تبریز، إیران.
2 طالبُ ماجستیر، تخصص أدب المقاومة، جامعة تبریز
چکیده [العربیة]
یُعدُّ أدب الصمود من أهمِّ مجالات تمثیل تجربة المقاومة، ومناهضة الظلم، والهویة الجماعیة فی المجتمعات التی تواجه الأزمات والقمع والجور. وفی هذا النوع من الأدب، یلجأ الشاعر أو الکاتب إلى استخدام اللغة الرمزیة على نطاق واسع، بهدف النقل غیر المباشر للمفاهیم السیاسیة والاجتماعیة. فالرموز فی هذا الخطاب لا تقتصر على دورها الجمالی فحسب، بل تُعدُّ أداةً فعّالة لترسیخ القیم، وإنتاج المعنى، والربط بین الحاضر والذاکرة التاریخیة. ورغم أهمیة هذا الموضوع، إلا أن دراسة الرمز فی أدب الصمود غالباً ما کانت تتم بشکل متفرق ووصفِیّ، مع غیابٍ ملحوظٍ للرؤیة البنیویة الشاملة. تهدف الدراسة الحالیة إلى تحلیل النظام الرمزی فی أدب الصمود لدى بعض الشعوب العربیة والإیرانیة، وذلک باتباع المنهج الوصفی التحلیلی القائم على تحلیل المحتوى الکیفی. وقد اعتمد البحث على نماذج مختارة من النصوص الشعریة لأدب الصمود المعاصر، حیث جرى استخراج الرموز وتصنیفها وتحلیلها بناءً على ماهیتها، ووظیفتها، وحمولتها الدلالیة. وتسعى المقالة إلى تبیان العلاقات الداخلیة للرموز والمنطق الخطابی الحاکم على استخدامها. وتُشیر نتائج البحث إلى أن الرموز الإنسانیة تُستخدم غالباً لإبراز الهویة والمعتقدات، وتجسید مفاهیم مثل الصمود، والتضحیة، والتکاتف الجماعی؛ وفی المقابل، تبرز الرموز غیر الإنسانیة، ولا سیما الحیوانیة منها والعناصر الطبیعیة، کأداة رئیسة وأکثر اتساعاً لتجسید المواجهة بین المقاومة والهیمنة. وهذا یسهم فی غنى الفهم النقدی لهذه الأدبیات وتکامل الخطاب البنیوی فیها.
کلیدواژهها [العربیة]
- أدب الصمود
- الترمیز
- الأدب المعاصر
- الأدب الملزم
)