نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• فاطمه سادات علوی علی آبادی

گروه کلام اسلامی، مجتمع آموزش عالی خواهران، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران.

چکیده

رخداد سقیفه با نام حضرت زهرا(س) در تاریخ اسلام عجین است. در این رویداد، مقاومت حضرت فاطمه(س) در ساحت‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی_اجتماعی تجلی یافته است. هدف این پژوهش، تحلیل تاریخی_گفتمانی نسبت میان این سه‌ وجه مقاومت، با «نظریۀ مقاومت» در اندیشۀ سیاسی معاصر (با تأکید بر بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی) است. پژوهش با روش تحلیل تاریخی_گفتمانی (بر اساس الگوی لاکلا و موفه) و به شیوۀ کتابخانه‌ای، مجموعه بیانات رهبر شهید را با داده‌های منابع دست اول تاریخی و حدیثی تطبیق داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بین«نظریۀ مقاومت» در اندیشۀ رهبر شهید، از حیث مبانی و ویژگی‌ها، با «مقاومت فاطمی» در سقیفه، نسبت گفتمانی وجود دارد که ناشی از دو عامل اساسی است؛ نخست، ساختار منطق مقاومت در هر دو گفتمان مبتنی بر «نفی سلطه‌پذیری» و «اثبات عملی هزینه کمتر مقاومت، در برابر تسلیم» است که قابلیت تعمیم به هر نظام سلطه‌گر را دارد؛ دوم، روش تحلیل گفتمان نشان می‌دهد که دال مرکزی «دفاع از ولایت» در سیره فاطمی، در نظریه مقاومتِ معاصر به «مقاومت در برابر استکبار جهانی» تبدیل شده است، بدون آنکه در منطق و روش مقاومت تغییری رخ دهد. بنابراین «مقاومت فاطمی» که در «نظریه مقاومت» رهبر شهید انقلاب اسلامی تجلی یافته، الگویی عقلانی_عملی برای هرگونه مقاومت در برابر نظام‌های سلطه‌گر معاصر است و برای همگان، حجیت کاربست‌پذیری دارد. مصداق اتم این حجیت، مقاومت مردم ایران در جنگ رمضان ۱۴۰۴ شمسی در برابر آمریکا و حامیانش است؛ مقاومتی که شهادت قائد عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی، هزینه آن بود و به فرمایش رهبر شهید، این هزینه، کمتر از هزینه تسلیم در برابر حزب شیطان است.

کلیدواژه‌ها

• سقیفه
• مقاومت فاطمی
• تحلیل تاریخی_گفتمانی
• نظریه مقاومت
• رهبر شهید انقلاب اسلامی
• جنگ رمضان

عنوان مقاله [العربیة]

تحلیل تاریخی- گفتمانی نسبت «مقاومتِ فاطمی در سقیفه» با «نظریه مقاومت در اندیشه سیاسی معاصر » (با تأکید بر بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی)

نویسنده [العربیة]

• فاطمه سادات علوی علی آبادی

Islamic Theology Department, Sisters Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Mashhad, Iran.

چکیده [العربیة]

ترتبط حادثة السقیفة باسم السیدة فاطمة الزهراء (علیها السلام) فی تاریخ الإسلام. وفی هذه الحادثة، تجلّت مقاومة السیدة فاطمة (ع) فی المجالات السیاسیة والاقتصادیة والثقافیة-الاجتماعیة. یهدف هذا البحث إلى التحلیل التاریخی الخطابی للعلاقة بین هذه الأوجه الثلاثة للمقاومة و"نظریة المقاومة" فی الفکر السیاسی المعاصر (مع الترکیز على تصریحات القائد الشهید للثورة الإسلامیة). اعتمد البحث على منهج التحلیل التاریخی الخطابی (استنادًا إلى نموذج لاکلا ومُوفّی) و بطریقة مکتبیة، حیث طابَق مجموعة تصریحات القائد الشهید مع بیانات المصادر الأولیة التاریخیة والحدیثیة. تُظهر النتائج وجود علاقة خطابیة بین "نظریة المقاومة" فی فکر القائد الشهید من حیث الأسس والخصائص، وبین "المقاومة الفاطمیة" فی السقیفة، وتعزى هذه العلاقة إلى عاملین أساسیین: أولاً إن البنیة المنطقیة للمقاومة فی کلا الخطابین تقوم على "رفض الخضوع للهیمنة" و"الإثبات العملی لکون کلفة المقاومة أقل من کلفة الاستسلام"، وهذه الخاصیة قابلة للتعمیم على أی نظام هیمنوی. ثانیًا یُظهر أسلوب تحلیل الخطاب أن الدال المرکزی "الدفاع عن الولایة" فی سیرة السیدة فاطمة (ع) قد تحوّل فی نظریة المقاومة المعاصرة إلى "مقاومة الاستکبار العالمی"، دون أن یطرأ تغییر على منطق المقاومة وأسلوبها. وبالتالی، فإن "المقاومة الفاطمیة" التی تجلّت فی "نظریة المقاومة" عند القائد الشهید للثورة الإسلامیة، تشکّل نموذجًا عقلانیًا-عملیًا لأی مقاومة ضد أنظمة الهیمنة المعاصرة، وهی حجة قابلة للتطبیق لدى الجمیع. والمصداق الأتم لهذه الحجیة هو مقاومة الشعب الإیرانی فی حرب رمضان عام 1404 هـ.ش (الموافق 2025-2026م) ضد أمریکا وحلفائها؛ مقاومة کانت شهادة القائد العظیم الشأن للثورة الإسلامیة هی کلفتها، ووفقًا لتصریح القائد الشهید، فإن هذه الکلفة أقل من کلفة الاستسلام لـ"حزب الشیطان" .

کلیدواژه‌ها [العربیة]

• السقیفة
• المقاومة الفاطمیة
• التحلیل التاریخی الخطابی
• نظریة المقاومة
• القائد الشهید للثورة الإسلامیة
• حرب رمضان