پژوهشکده مطالعات بین المللی مقاومت
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
چکیده
ادبیات مقاومت یکی از برجستهترین شکلهای بیان انسانی است که با مصائب سیاسی و اجتماعی درگیر میشود؛ ادبیاتی که تنها به تصویر رنج بسنده نمیکند، بلکه در شکلدهی به آگاهی جمعی و تثبیت ارزشهای مبارزاتی نقش دارد. در این چارچوب، شاعر نقشی محوری ایفا میکند؛ زیرا شعر او از سطح زیباییشناختی فراتر رفته و به ابزاری برای مقاومت فکری و فرهنگی بدل میشود که دغدغههای جمعی را بازتاب میدهد و از مسائل سرنوشتساز دفاع میکند. از سوی دیگر، شیوهها و سازوکارهای مقاومت از نویسندهای به نویسندهٔ دیگر متفاوت است؛ چرا که مقاومت کنشی با مرزهای ثابت نیست و هر انسان با ابزارهای بیانی خود به آن دست میزند. بر همین اساس، این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی جلوههای مقاومت در دیوان «وصیتِ کودک فلسطینی» اثر شاعر معاصر عراقی، مرتضی التمیمی، میپردازد و با تمرکز بر نمادها و تصاویر شعری، بازنمایی رنج کودک فلسطینی را در چارچوب ادبیات مقاومت تحلیل میکند.
یافتهها نشان میدهد که گفتمان شعریِ مقاومِ التمیمی بر چهار بُعد درهمتنیده استوار است: تأکید بر هویت از طریق نمادهای زندگی و میراث فرهنگی و دینی؛ جاودانهسازی شهادت با تصویر شهید بهمثابه نماد پایداری؛ بهرهگیری از طنز انتقادی برای افشای تناقضهای گفتمانهای سیاسی و دینی مسلط؛ و تثبیت امید بهعنوان نیرویی معنوی در مسیر رهایی. همچنین متن، رنج کودک فلسطینی را از تجربهای فردی به نمادی جمعی ارتقا میدهد و دیوان را به پروژهای فرهنگیِ مقاوم بدل میسازد که به بازسازی هویت و شکلگیری آگاهی جمعی میانجامد
)