نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشگاه کاشان، ایران
2 دانشجوی دکتری الهیات دانشگاه کاشان
3 دانشکده ادبیات و زبان های خارجی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
مقاومت بهعنوان یکی از مفاهیم بنیادین در آیات و روایات اسلامی، نقشی محوری در تکامل فردی و تعالی اجتماعی مسلمانان ایفا میکند. با وجود تأکید گسترده متون دینی، تبیین نظاممند منظومه مفهومی مقاومت و تحلیل پیوند آن با مفاهیمی چون صبر و استقامت، همچنین واکاوی دقیق مکانیسم تأثیرگذاری آن در سطوح فردی و اجتماعی، همچنان به عنوان یک ضرورت پژوهشی باقی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با محوریت آیات قرآن کریم و روایات معصومین(علیهم السلام)، در پی پاسخ به این پرسش است که مقاومت در منظومه فکری اسلام از چه چارچوب مفهومی برخوردار است و چه آثار مشخصی در ابعاد فردی و اجتماعی بر جای میگذارد.
یافتهها نشان میدهد مقاومت، منظومهای به همپیوسته است که مفاهیم همخانوادهای چون صبر (به مثابه پشتوانه روانی) و استقامت (به عنوان شکل نهادینهشده آن) را دربر میگیرد. در بُعد فردی، این منظومه از طریق تقویت ایمان و توکل، به تهذیب نفس، کسب عزت نفس پایدار و رشد معنوی منجر میشود. در بُعد اجتماعی، این مفهوم با تبدیل شدن به گفتمانی جمعی، عامل انسجام امت، استقلال، پایداری فرهنگی و زمینهساز تحقق عدالت اجتماعی میگردد.
در نتیجه، این پژوهش نشان میدهد که مقاومت در اندیشه اسلامی، فراتر از یک کنش دفاعی، "راهبردی تربیتی و تمدنی" است که از ایمان سرچشمه میگیرد، در پرورش اخلاقی فرد متبلور میشود و در صحنه جامعه به صورت قدرت جمعی و تحقق تمدن اسلامی ظهور مییابد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [العربیة]
إعادة قراءة مفهوم المقاومة فی التعالیم الإسلامیة وآثارها النفسیة والاجتماعیة
نویسندگان [العربیة]
- نوید ابوطالبی 1
- اّمیرحسین کریمیان 2
- سید ابراهیم معصومی 3
1 جامعة کاشان، إیران
2 طالب دکتوراه فی اللاهوت، جامعة کاشان
3 کلیة الآداب واللغات الأجنبیة، جامعة کاشان، کاشان، إیران
چکیده [العربیة]
تُعَدُّ المُقَاوَمَةُ بِوصْفِهَا أَحَدَ الْمَفَاهِیمِ الأَسَاسِیَّةِ فِی الآیَاتِ وَالرِّوَایَاتِ الإسْلَامِیَّةِ، وَتَلْعَبُ دَوْرًا مِحْوَرِیًّا فِی تَکَامُلِ الْفَرْدِ وَتَعَالِی الْمُجْتَمَعِ الْمُسْلِمِ. وَبِالرَّغْمِ مِنَ التَّأْکِیدِ الْوَاسِعِ فِی النُّصُوصِ الدِّینِیَّةِ، لا یَزَالُ الْبَحْثُ فِی التَّبْیِینِ النِّظَامِیِّ لِلنَّظَامِ الْمَفْهُومِیِّ لِلْمُقَاوَمَةِ، وَتَحْلِیلِ عَلَاقَتِهَا بِمَفَاهِیمَ مِثْلَ الصَّبْرِ وَالِاسْتِقَامَةِ، وَالْکَشْفِ الدَّقِیقِ عَنْ آلِیَّةِ تَأْثِیرِهَا عَلَى الْمَسْتَوَیَیْنِ الْفَرْدِیِّ وَالاجْتِمَاعِیِّ، ضَرُورَةً بَحْثِیَّةً قَائِمَةً. تَسْعَى هَذِهِ الدِّرَاسَةُ، بِاسْتِخْدَامِ الْمِنْهَجِ الْوَصْفِیِّ-التَّحْلِیلِیِّ وَبِالاسْتِنَادِ إِلَى آیَاتِ الْقُرْآنِ الْکَرِیمِ وَرِوَایَاتِ الْمَعْصُومِینَ (عَلَیْهِمُ السَّلَامُ)، لِلإجَابَةِ عَنْ سُؤَالٍ رَئِیسٍ یَتَعَلَّقُ بِالإطَارِ الْمَفْهُومِیِّ لِلْمُقَاوَمَةِ فِی النَّظَامِ الْفِکْرِیِّ لِلإسْلَامِ وَآثَارِهَا الْوَاضِحَةِ فِی الْبُعْدَیْنِ الْفَرْدِیِّ وَالاجْتِمَاعِیِّ.
تَظْهَرُ النَّتَائِجُ أَنَّ الْمُقَاوَمَةَ نِظَامٌ مُتَرَابِطٌ یَضُمُّ مَفَاهِیمَ مُتَقَارِبَةً مِثْلَ الصَّبْرِ (کَدَعْمٍ نَفْسِیٍّ) وَالِاسْتِقَامَةِ (کَمَظْهَرٍ مُؤَسَّسٍ لَهَا). عَلَى الْمَسْتَوَى الْفَرْدِیِّ، یُؤَدِّی هَذَا النِّظَامُ، عَنْ طَرِیقِ تَعْزِیزِ الإیمَانِ وَالتَّوَکُّلِ، إِلَى تَهْذِیبِ النَّفْسِ وَکَسْبِ ثَقَةِ النَّفْسِ الْمُسْتَدَامَةِ وَالنُّمُوِّ الرُّوحِیِّ. أَمَّا عَلَى الْمَسْتَوَى الاجْتِمَاعِیِّ، فَإِنَّ هَذَا الْمَفْهُومَ، بِتَحَوُّلِهِ إِلَى خِطَابٍ جَمَاعِیٍّ، یُصْبِحُ عَامِلًا لِتَمَاسُکِ الأُمَّةِ وَالاسْتِقْلَالِ وَالثَّبَاتِ الثَّقَافِیِّ وَتَهْیِئَةِ سُبُلِ تَحْقِیقِ الْعَدَالَةِ الاجْتِمَاعِیَّةِ.
فِی الْخِتَامِ، تُبَیِّنُ هَذِهِ الدِّرَاسَةُ أَنَّ الْمُقَاوَمَةَ فِی الْفِکْرِ الإسْلَامِیِّ، تَتَجَاوَزُ کَوْنِهَا فِعْلًا دِفَاعِیًّا، إِلَى أَنْ تَکُونَ "إسْتِرَاتِیجِیَّةً تَرْبَوِیَّةً وَحضَارِیَّةً" تَنْبَعِثُ مِنَ الإیمَانِ، وَتَتَبَلْوَرُ فِی التَّنْشِئَةِ الأَخْلَاقِیَّةِ لِلْفَرْدِ، وَتَظْهَرُ فِی سَاحَةِ الْمُجْتَمَعِ کَقُوَّةٍ جَمَاعِیَّةٍ وَتَحْقِیقٍ لِلْحضَارَةِ الإسْلَامِیَّةِ.
الکلمات المفتاحیة: المُقَاوَمَة، الِاسْتِقَامَة، الصَّبْر، التَّرْبِیَةُ الأَخْلَاقِیَّة، الْحضَارَةُ الإسْلَامِیَّة
الکلمات المفتاحیة: المُقَاوَمَة، الِاسْتِقَامَة، الصَّبْر، التَّرْبِیَةُ الأَخْلَاقِیَّة، الْحضَارَةُ الإسْلَامِیَّة
کلیدواژهها [العربیة]
- المُقَاوَمَة
- الِاسْتِقَامَة
- الصَّبْر
- التَّرْبِیَةُ الأَخْلَاقِیَّة
- الْحضَارَةُ الإسْلَامِیَّة
)