نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشگاه کاشان، ایران
2 دانشجوی دکتری الهیات دانشگاه کاشان
3 دانشکده ادبیات و زبان های خارجی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
مقاومت بهعنوان یکی از مفاهیم بنیادین در آیات و روایات اسلامی، نقشی محوری در تکامل فردی و تعالی اجتماعی مسلمانان ایفا میکند. با وجود تأکید گسترده متون دینی، تبیین نظاممند منظومه مفهومی مقاومت و تحلیل پیوند آن با مفاهیمی چون صبر و استقامت، همچنین واکاوی دقیق مکانیسم تأثیرگذاری آن در سطوح فردی و اجتماعی، همچنان به عنوان یک ضرورت پژوهشی باقی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با محوریت آیات قرآن کریم و روایات معصومین(علیهم السلام)، در پی پاسخ به این پرسش است که مقاومت در منظومه فکری اسلام از چه چارچوب مفهومی برخوردار است و چه آثار مشخصی در ابعاد فردی و اجتماعی بر جای میگذارد.
یافتهها نشان میدهد مقاومت، منظومهای به همپیوسته است که مفاهیم همخانوادهای چون صبر (به مثابه پشتوانه روانی) و استقامت (به عنوان شکل نهادینهشده آن) را دربر میگیرد. در بُعد فردی، این منظومه از طریق تقویت ایمان و توکل، به تهذیب نفس، کسب عزت نفس پایدار و رشد معنوی منجر میشود. در بُعد اجتماعی، این مفهوم با تبدیل شدن به گفتمانی جمعی، عامل انسجام امت، استقلال، پایداری فرهنگی و زمینهساز تحقق عدالت اجتماعی میگردد.
در نتیجه، این پژوهش نشان میدهد که مقاومت در اندیشه اسلامی، فراتر از یک کنش دفاعی، "راهبردی تربیتی و تمدنی" است که از ایمان سرچشمه میگیرد، در پرورش اخلاقی فرد متبلور میشود و در صحنه جامعه به صورت قدرت جمعی و تحقق تمدن اسلامی ظهور مییابد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [العربیة]
مراجعة مفهوم المقاومة فی التعالیم الإسلامیة وآثارها النفسیة والاجتماعیة
نویسندگان [العربیة]
- نوید ابوطالبی 1
- اّمیرحسین کریمیان 2
- سید ابراهیم معصومی 3
1 جامعة کاشان، إیران
2 طالب دکتوراه فی اللاهوت، جامعة کاشان
3 کلیة الآداب واللغات الأجنبیة، جامعة کاشان، کاشان، إیران
چکیده [العربیة]
المقاومة من المفاهیم الرئیسة التی ذکرت فی القرآن الکریم والروایات الإسلامیة، ولها دوراً مهماً فی تکوین شخصیة الفرد والمجتمع الإسلامی. إلّا أنه علی الرغم من هذه المکانة العالیة ولکن لم یتم بحثاً شاملاً لتحلیل هذا المفهوم وعلاقته بالنظم المفهومیة کالصبر والصمود ودراسة آثارها الفردیة والإجتماعیة. من هذا المنطلق بدأت هذه الدراسة وبمنهج وصفی-تحلیلی للإجابة عن سئوال هام وهو ماهی الأطر الإسلامیة لمفهوم المقاومة وما علاقتها بمفاهیم أخری کالصبر والصمود، مستندةً إلی آیات من القرآن الکریم والروایات الإسلامیة لتبیین آثارها الفردیة والإجتماعیة. ومن النتائج التی وصلت إلیها هذه الدراسة أن مفهوم المقاومة مفهوم مترابط بمفاهیم أخری کالصبر (دعم النفسی) والصمود (مظهر بروزها) علی مستوی الفرد یؤدی إلی تعزیز روح الإیمان والتوکل علی الله، وتهذیب النفس والثقة بالنفس والسمو الروحی، أما على مستوى الإجتماعی، فإن هذا المفهوم، إذا خرج لکی یصبح خطاباً جماعیاً یؤدی إلی تماسک المجتمع وثباته الثقافی وإستقلاله مما یؤدی إلی تحقیق العدالة الإجتمماعیة. ومن النتائج الأخری التی وصلت إلیها الدراسة، أن تبیین الصحیح لهذا المفهوم من منظور إسلامی یتجاوز أطر الدفاعیة و یرتقی إلی "إستراتیجیة تربویة حضاریة" تنبعث من الإیمان وتظهر فی سلوکیات وأخلاقیات الفردیة وقوة جماعیة لتحقیق الحضارة الإسلامیة.
کلیدواژهها [العربیة]
- المقاومة
- الصمود
- الصبر
- التربیة الأخلاقیة
- الحضارة الإسلامیة
)