نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان
چکیده
ادبیات بهویژه ادبیات مقاومت بهعنوان یکی از ارکان اصلی فرهنگ و سندی تاریخی، در کنار خلاقیّتهای ادبی، نقشی کانونی در انتقال وقایع تاریخی از خلال قابلیتهای زبانی خود و بازنمایی دلاوریها و تبیین سازوکارهای مقاومت دارد که به حفظ هویت ملی جامعه میانجامد. در این میان، تحلیل عملکردهای درونی متن در کنار تلاشهای تئوریپردازانی چون زیگموند فروید به گرهخوردگی ادبیات با حوزههایی همچون روانشناسی و تحلیل متون بر پایه چنین رویکردی انجامید که با ارائه الگوهای عملی در بستر روایت، به درک عمیقتر تجارب انسانی منجر میشود که امروزه توجه پژوهشگران را به خود معطوف داشتهاست. در این حوزه، نظریه معنادرمانی ویکتور فرانکل را میتوان ابزاری کارآمد برای سنجش روانشناسانه مقاومت دانست. در این راستا پژوهش حاضر بر آن است تا به چگونگی میزان نمود مؤلفههای شخصیت سالم در نظریه ویکتور فرانکل در داستان "شیء لا یذهب" اثر غسان کنفانی، نویسنده و فعال سیاسی فلسطینی و همچنین بررسی نقش این مؤلفهها در تکوین شخصیت قهرمان داستان با بهکارگیری روش توصیفی _ تحلیلی بپردازد. نتایج حاکی از آن است که مؤلفه آزاد و انتخابگر بودن نمود بیشتری در داستان مذکور دارد؛ چراکه این مؤلفه نقش کلیدی در هدایت جهانبینیها و کنشها دارد و بستر جنگ بهعنوان تکانهای محدود کننده و بازدارنده برجستگی این مؤلفه را دو چندان نمایان میسازد. همچنین مؤلفههای شخصیت سالم، لیلی را از شخصیتی خودمحور، به شخصیتی دگرمحور و از خود فرا رَوَنده و مقاوم در برابر پوچگرایی تعالی بخشیدهاند.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [العربیة]
عناصر الشخصیة السلیمة فی قصة "شیء لا یذهب" لغسان کنفانی على ضوء منهج العلاج بالمعنى لفیکتور فرانکل
نویسندگان [العربیة]
- علی اکبر نورسیده 1
- مدیحه کریمی 2
1 أستاذ مشارک فی اللغة العربیة وآدابها بجامعة سمنان
2 PhD student in Arabic Language and Literature, Semnan University
چکیده [العربیة]
یلعب الأدب،ولاسیما أدب المقاومة، بوصفه أحد الأرکان الأساسیة للثقافة ووثیقة تاریخیة، إلى جانب الإبداعات الأدبیة، دورًا محوریًا فی نقل الأحداث التاریخیة من خلال قدراته اللغویة، وإعادة تمثیل البطولات وبیان آلیات المقاومة؛ مما یؤدی إلى الحفاظ على الهویة الوطنیة للمجتمع. وفی هذا الصدد، أدى تحلیل الآلیات الداخلیة للنص، إلى جانب جهود منظری النقد مثل سیغموند فروید، إلى تداخل الأدب مع مجالات أخرى کعلم النفس وتحلیل النصوص على أساس هذا المنهج، والذی یؤدی - من خلال تقدیم نماذج عملیة فی سیاق السرد - إلى فهم أعمق للتجارب الإنسانیة، وقد حظی هذا الأمر باهتمام الباحثین فی الوقت الراهن. وفی هذا المجال، یمکن اعتبار نظریة العلاج بالمعنى لفیکتور فرانکل أداة فعالة لقیاس المقاومة قیاسًا نفسیًا. وعلیه، فإن هذا البحث یهدف إلى دراسة مدى تجلی عناصر الشخصیة السلیمة فی نظریة فیکتور فرانکل فی قصة "شیء لا یذهب" لغسان کنفانی، الکاتب والناشط السیاسی الفلسطینی، وکذلک تحلیل دور هذه العناصر فی تشکیل شخصیة بطل القصة، وذلک باستخدام المنهج الوصفی التحلیلی. وتشیر النتائج إلى أن عنصر "کونها حرة وذات إرادة اختیاریة" یتجلى بشکل أکبر فی القصة المذکورة؛ وذلک لأن هذا العنصر یلعب دورًا محوریًا فی توجیه الرؤى العالمیة والسلوکیات، کما أن سیاق الحرب بوصفه محفزًا مقیدًا وکابحًا یضاعف بروز هذا العنصر. کما أن عناصر الشخصیة السلیمة قد رفعت "لیلى" من شخصیة أنانیة إلى شخصیة متجاوزة للذات، معنیة بالآخرین، ومقاومة للعبثیة.
کلیدواژهها [العربیة]
- فیکتور فرانکل
- العلاج بالمعنى
- الشخصیة السلیمة
- غسان کنفانی
- شیء لا یذهب
)