نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار زبان وادبیات عربی دانشگاه پیام نور تهران ـ ایران
چکیده
چکیده:
داستانهای قرآنی از غنی ترین و پرنفوذترین منابع الهام در ادبیات معاصر عرب به شمار میروند و از ظرفیت بالایی برای بازخوانی مسائل اجتماعی، سیاسی و هویتی برخوردارند. با وجود پژوهشهای متعدد درباره بازتاب داستان حضرت یوسف (ع) در شعر عربی، سهم شاعران یمنی، بهخصوص در ادبیات مقاومت، کمتر بررسی شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانهای، حضور مفهومی و هنری سوره یوسف را در قصیدۀ «حُلْمُ العَودة یَقُدُّ قمیصَ الغیاب» اثر حسن المرتضی تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهد که شاعر با بهرهگیری خلاقانه از برخی آیات، واژگان و ساختار روایی سوره یوسف، تصویری نو از وضعیت فلسطین، رنج آوارگی، خیانت برخی قدرتهای منطقهای و بینالمللی و آرزوی دیرینۀ بازگشت را بازآفرینی میکند. او ضمن فراخوانی گزارههای قرآنی همچون «قدّ القمیص»، «الجبّ»، «ثمن بخس»، «أحلام» و «ألقوه»، با تصرفات معنایی و واژگانی سنجیده، میان کنعانِ قصه و فلسطین معاصر پیوندی انداموار ایجاد کرده است. این بینامتنیت قرآنی نه تنها موجب تقویت بار عاطفی و تأثیرگذاری قصیده شده بلکه توانسته است شخصیت یوسف را به نمادی از فلسطینیِ مظلوم اما ایستاده در برابر دسیسهها بدل سازد. نتیجه آنکه قصیدۀ حلم العودة نمونهای شاخص از تعامل هنری با میراث قرآنی در شعر مقاومت یمن است و ظرفیتهای گسترده داستان یوسف برای بازخوانی واقعیتهای جهان اسلام را آشکار میکند..
کلیدواژهها
عنوان مقاله [العربیة]
التناص القرآنی لسورة یوسف(ع) فی شعر المقاومة مع الترکیز على قصیدة "حلم العودة یقد قمیص الغیاب" لحسن المرتضى
نویسنده [العربیة]
- احمد کرمی
عضو علمی
چکیده [العربیة]
التناص القرآنی لسورة یوسف(ع) فی شعر المقاومة مع الترکیز على قصیدة "حلم العودة یقد قمیص الغیاب" لحسن المرتضى
الملخص:
تُعد القصص القرآنیة من أغنى وأکثر مصادر الإلهام تأثیرًا فی الأدب العربی المعاصر، وتتمتع بقدرة عالیة على إعادة قراءة القضایا الاجتماعیة والسیاسیة والهویاتیة. على الرغم من الدراسات المتعددة حول انعکاس قصة النبی یوسف (ع) فی الشعر العربی، إلا أن مساهمة الشعراء الیمنیین، خاصة فی أدب المقاومة، لم تُدرس بشکل کافٍ. تحلل هذه الدراسة، بمنهج وصفی تحلیلی وبالاعتماد على المصادر المکتبیة، الحضور المفاهیمی والفنی لسورة یوسف فی قصیدة "حلم العودة یقد قمیص الغیاب" لحسن المرتضى. تُظهر النتائج أن الشاعر، من خلال الاستخدام الإبداعی لبعض الآیات والکلمات والبنیة السردیة لسورة یوسف، یعید خلق صورة جدیدة لوضع فلسطین، ومعاناة النزوح، وخیانة بعض القوى الإقلیمیة والدولیة، وأمنیة العودة القدیمة. فمن خلال استدعاء العبارات القرآنیة مثل "قد القمیص"، "الجب"، الأحلام، "ثمن بخس"، و"ألقوه"، وبتصرفات معنویة ولفظیة مدروسة، أقام الشاعر رابطًا عضویًا بین کنعان القصة وفلسطین المعاصرة. لم یؤد هذا التداخل النصی القرآنی إلى تعزیز الشحنة العاطفیة وتأثیر القصیدة فحسب، بل تمکّن أیضًا من تحویل شخصیة یوسف إلى رمز للفلسطینی المظلوم ولکنه صامد فی وجه المؤامرات. والنتیجة هی أن قصیدة حلم العودة تُعد نموذجًا بارزًا للتفاعل الفنی مع التراث القرآنی فی شعر المقاومة الیمنی، وتکشف عن الإمکانات الواسعة لقصة یوسف فی إعادة قراءة حقائق العالم الإسلامی.
کلیدواژهها [العربیة]
- الکلمات المفتاحیة: شِعرُ المُقاوَمة
- التَّناصّ
- یُوسُف
- حُلْمُ العَوْدَة
- قَمیصُ الغِیاب
- حَسَنُ المُرتَضى
)