نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی قم ،قم،جمهوری اسلامی ایران
2 دانشیار گروه حقوق بینالملل دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، جمهوری اسلامی
چکیده
امنیت یکی از بنیادیترین کارکردهای هر نظام حکمرانی است؛ با این حال، در الگوی اسلامی حکمرانی مطلوب، امنیت مفهومی تقلیلیافته به حوزه نظامی یا انتظامی نیست، بلکه پدیدهای چندبعدی، درونزا و ساختاری است که ابعاد انسانی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و بینالمللی را بهطور همزمان در بر میگیرد. این پژوهش با هدف تبیین نقش حکمرانی مطلوب اسلامی در تأمین امنیت داخلی و خارجی، به بررسی پیوند میان کیفیت حکمرانی، عدالت، مشارکت مردمی و ثبات امنیتی پرداخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با بهرهگیری از منابع بنیادین اسلامی شامل آیات قرآن کریم، نهجالبلاغه و آثار اندیشمندان برجسته اندیشه سیاسی اسلام، و همچنین با مقایسه تطبیقی این مبانی با نظریههای معاصر امنیت از جمله رئالیسم، لیبرالیسم، سازهانگاری، مکتب کپنهاگ و نظریه امنیت انسانی UNDP انجام شده است.یافتههای پژوهش نشان میدهد که در اندیشه اسلامی، امنیت پایدار نتیجه مستقیم حکمرانی عادلانه، سلامت نهادهای سیاسی و اقتصادی، مبارزه ساختاری با فساد، تقویت سرمایه اجتماعی، مشارکت فعال مردمی و استقرار اخلاق در ساخت قدرت است. در این چارچوب، امنیت داخلی از مسیر عدالت اجتماعی، اعتماد عمومی، رفاه اقتصادی و امنیت فرهنگی و معرفتی تحقق مییابد و نه صرفاً از طریق ابزارهای قهری. همچنین امنیت خارجی در الگوی اسلامی مبتنی بر استقلال سیاسی و اقتصادی، بازدارندگی عادلانه، دیپلماسی اخلاقمدار، وفای به عهد و پیوند وثیق میان انسجام داخلی و سیاست خارجی تعریف میشود.تحلیل تطبیقی نشان میدهد که اگرچه نظریههای معاصر امنیت در دهههای اخیر به ابعاد غیرنظامی امنیت توجه کردهاند، اما الگوی اسلامی از آغاز، امنیت را مفهومی انسانمحور، اخلاقمدار و عدالتبنیان دانسته است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که الگوی حکمرانی مطلوب اسلامی، ظرفیت ارائه چارچوبی جامع و کارآمد برای طراحی راهبردهای امنیت داخلی و خارجی و سیاستهای امنیت ملی را داراست و میتواند پاسخی مؤثر به تهدیدات پیچیده و ترکیبی جهان معاصر ارائه دهد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [العربیة]
دور الحوکمة الإسلامیة الرشیدة فی ضمان الأمن الداخلی والخارجی
نویسندگان [العربیة]
- محدثه برزگرسرای 1
- محمد ستایش پور 2
1 طالب دکتوراه فی القانون الجنائی وعلم الجریمة، جامعة آزاد الإسلامیة فی قم، قم، جمهوریة إیران الإسلامیة
2 أستاذ مشارک، قسم القانون الدولی، کلیة الحقوق، جامعة قم، قم، جمهوریة إیران الإسلامیة
چکیده [العربیة]
یُعدّ الأمن أحد الأهداف الجوهریة لأی نظام حوکمة، غیر أنّ مفهومه فی إطار الحوکمة الرشیدة فی الإسلام یتجاوز المعنى التقلیدی المرتبط بالأمن العسکری أو الشرطی، لیغدو ظاهرة متعددة الأبعاد وذات طابع بنیوی تشمل الأمن الإنسانی، والاجتماعی، والاقتصادی، والثقافی، والسیاسی، والدولی. تهدف هذه الدراسة إلى تبیین دور الحوکمة الإسلامیة الرشیدة فی تحقیق الأمن الداخلی والخارجی، من خلال تحلیل العلاقة بین جودة الحکم، والعدالة، والمشارکة الشعبیة، والاستقرار الأمنی.اعتمدت الدراسة المنهج الوصفی–التحلیلی، واستندت إلى مصادر الفکر الإسلامی الأساسیة، وفی مقدمتها القرآن الکریم ونهج البلاغة، إلى جانب آراء عدد من مفکری الفکر السیاسی الإسلامی، کما قامت بمقارنة هذه الأسس مع نظریات الأمن المعاصرة، بما فی ذلک الواقعیة، واللیبرالیة، والبنائیة، ومدرسة کوبنهاغن، ونظریة الأمن الإنسانی الصادرة عن برنامج الأمم المتحدة الإنمائی.تُظهر نتائج البحث أنّ الأمن فی المنظور الإسلامی لا یتحقق عبر أدوات القسر وحدها، بل هو ثمرة مباشرة للعدالة الاجتماعیة، وسلامة المؤسسات السیاسیة والاقتصادیة، ومکافحة الفساد البنیوی، وتعزیز الثقة العامة، وتوسیع المشارکة المجتمعیة، وترسیخ الأخلاق فی بنیة الحکم. کما یتضح أنّ الأمن الداخلی یرتبط ارتباطاً وثیقاً بالأمن الثقافی والمعرفی والاقتصادی، فی حین یقوم الأمن الخارجی فی النموذج الإسلامی على الاستقلال السیاسی والاقتصادی، والردع العادل، والدبلوماسیة الأخلاقیة، والوفاء بالعهود، ووحدة الجبهة الداخلیة. وتبیّن الدراسة أن الوعی متعدد الأبعاد بالأمن، الذی تتبنّاه النظریات الحدیثة، یشکّل فی جوهره امتداداً لما قرره الفکر الإسلامی منذ قرون. وتخلص الدراسة إلى أنّ نموذج الحوکمة الإسلامیة الرشیدة یمتلک قدرة نظریة وتطبیقیة عالیة على صیاغة استراتیجیات أمنیة شاملة، قادرة على مواجهة التهدیدات المرکّبة فی البیئة الدولیة المعاصرة.
کلیدواژهها [العربیة]
- الکلمات المفتاحیة: الحوکمة الإسلامیة
- الأمن الداخلی
- الأمن الخارجی
- العدالة
- المشارکة الشعبیة
- الأمن الإنسانی
)