چکیده

چکیده:
داستان‌های قرآنی از غنی ترین و پرنفوذترین منابع الهام در ادبیات معاصر عرب به شمار می‌روند و از ظرفیت بالایی برای بازخوانی مسائل اجتماعی، سیاسی و هویتی برخوردارند. با وجود پژوهش‌های متعدد درباره بازتاب داستان حضرت یوسف (ع) در شعر عربی، سهم شاعران یمنی، به‌خصوص در ادبیات مقاومت، کمتر بررسی شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، حضور مفهومی و هنری سوره یوسف را در قصیدۀ «حُلْمُ العَودة یَقُدُّ قمیصَ الغیاب» اثر حسن المرتضی تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاعر با بهره‌گیری خلاقانه از برخی آیات، واژگان و ساختار روایی سوره یوسف، تصویری نو از وضعیت فلسطین، رنج آوارگی، خیانت برخی قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی و آرزوی دیرینۀ بازگشت را بازآفرینی می‌کند. او ضمن فراخوانی گزاره‌های قرآنی همچون «قدّ القمیص»، «الجبّ»، «ثمن بخس»، «أحلام» و «ألقوه»، با تصرفات معنایی و واژگانی سنجیده، میان کنعانِ قصه و فلسطین معاصر پیوندی اندام‌وار ایجاد کرده است. این بینامتنیت قرآنی نه تنها موجب تقویت بار عاطفی و تأثیرگذاری قصیده شده بلکه توانسته است شخصیت یوسف را به نمادی از فلسطینیِ مظلوم اما ایستاده در برابر دسیسه‌ها بدل سازد. نتیجه آنکه قصیدۀ حلم العودة نمونه‌ای شاخص از تعامل هنری با میراث قرآنی در شعر مقاومت یمن است و ظرفیت‌های گسترده داستان یوسف برای بازخوانی واقعیت‌های جهان اسلام را آشکار می‌کند..